Penzionerët në Serbi, 1.7 milion sa janë gjithësejt, ditëve në vijim do të u paguhet ndihma prej 3.000 dinarëve.

Behët fjalë për ndihmën që jipet vetëm njëhere.

Ministri i Punës, Punësimit, Veteranëve dhe Çështjeve Sociale Zoran Gjorgjeviq ka paralajmruar se pagesa nuk do të bëhet për të gjithë pënjëherë pasi penzionin disa e marrin në xhirollogari ndërsa disa në adres të shtëpisë

Një kombi me targa të Serbisë është ndaluar nga KFOR-i në Zubin Potok, njofton Policia e Kosovës.

Në këtë kombi që ishin duke e vozitur dy të dyshuar serb, shtetas të Serbisë, kishin ngarkuar mallra të ndryshme, pa dokumentacion.

Me vendim të prokurorit kombi dhe mallrat janë dërguar në terminal doganor.

Rasti shkon në procedurë të rregullt.

Një takim i ekspertëve të Ballkanit Perëndimor në Bruksel, ka konkluduar se marrëveshja midis Kosovës dhe Serbisë është esenciale për afrimin e tyre në Bashkimin Evropian. Gjatë diskutimeve u theksuan edhe prioritetet e tjera të cilat kërkojnë zgjidhje

Procesi i normalizimit të marrëdhënieve midis Serbisë dhe Kosovës përfaqëson një nga proceset më të rëndësishme politike në Ballkanin Perëndimor sot. Rruga e saj ka pasur efekte të rëndësishme në integrimin evropian të Serbisë dhe Kosovës, por edhe në të gjithë rajonin. Rezultati i saj, pa marrë parasysh nëse do të konsiderohej një sukses apo jo, do të jetë thelbësor për shumë procese të ndërthurura në Ballkanin Perëndimor – integrimin evropian, pajtimin, stabilizimin dhe zhvillimin ekonomik. Dialogu i lehtësuar i BE-së ndërmjet Beogradit dhe Prishtinës, i njohur zakonisht si “Dialogu Beograd-Prishtinë” ose “Dialogu i Brukselit” është një proces që filloi në mars 2011 në formën e dialogut teknik ndërmjet dy palëve. Mund të gjendet baza për këtë dialog në Rezolutën 64/298 të Asamblesë së Përgjithshme të OKB-së, të propozuar bashkërisht nga Serbia dhe Bashkimi Evropian dhe miratuar më 9 shtator 2010, të cilat praktikisht vendosin negociata të ardhshme ndërmjet dy palëve nën kujdesin e Bashkimit Evropian. Pikat e diskutuara nga ekspertët, Dorde Bojoviç, Nikola Burazer, Robert Cooper, janë si më poshtë:

Integrimi Evropian

Një nga synimet kryesore që marrëveshja për normalizimin e marrëdhënieve duhet të arrijë, është të mundësojë që Serbia dhe Kosova të ecin përpara në proceset e tyre të integrimit në BE. Kjo dispozitë tashmë mund të gjendet në Marrëveshjen e Brukselit nga viti 2013, ku pika 14 thekson se “është rënë dakord që asnjëra palë nuk do të bllokojë ose inkurajojë të tjerët që të bllokojnë përparimin e palës tjetër në shtigjet e tyre përkatëse të BE”. Korniza Negociuese e Serbisë gjithashtu thekson se “ky proces do të sigurojë që të dyja mund të vazhdojnë në rrugët e tyre evropiane, duke shmangur bllokimin në këto përpjekje”, siç është paraqitur më herët. Një mënyrë për të përmbushur këtë kërkesë është që Serbia të njohë Kosovën si një shtet të pavarur, i cili pastaj do të pritet të ketë një rrugë të papenguar drejt anëtarësimit në OKB dhe organizata të tjera ndërkombëtare, si dhe të fitojë njohjen nga pesë vendet anëtare të BE që nuk e njohin pavarësinë e Kosovës. Megjithëse një njohje e plotë nga Serbia nuk do të siguronte automatikisht anëtarësimin në BE, pasi ato ende do të varen nga vende të tjera, domethënë anëtarë të përhershëm të Këshillit të Sigurimit të OKB-së dhe vendeve anëtare të BE-së, kjo do të ishte ende opsioni më i mirë i mundshëm për Kosovën. Alternativa do të jetë që, Serbia të mos njohë zyrtarisht pavarësinë, por të pranojë anëtarësimin e Kosovës në organizatat ndërkombëtare si OKB dhe BE. Gjetja e një zgjidhjeje të tillë nuk do të ishte një detyrë e lehtë, por është një kërkesë që duhet të plotësohet për marrëveshjen e normalizimit për të lejuar që Kosova të ecë përpara me procesin e saj të pranimit në BE.

Forcat e Armatosura

Pasi prania e KFOR-it në Kosovë nuk mund të bëhet e përhershme, të dy palët duhet të gjejnë një marrëveshje mbi mandatin e Forcës së Sigurisë së Kosovës.

Ndryshimet territoriale

Një skenar për normalizimin e marrëdhënieve midis Serbisë dhe Kosovës përmban ndryshime territoriale, si pjesë e marrëveshjes gjithëpërfshirëse të normalizimit. Kjo ide, duke u hedhur rreth viteve 1990, si dhe gjatë bisedimeve ndërmjet Beogradit dhe Prishtinës para bisedimeve të ndërmjetësuara nga OKB, qëndruan si projekte pas shpalljes së pavarësisë së Kosovës, pasi nuk kishte mbështetjen e bashkësisë ndërkombëtare dhe nuk ishte promovuar si një politikë zyrtare e ndonjë prej dy qeverive. Sidoqoftë, gjatë verës së vitit 2018, ideja e ndryshimeve territoriale, të përfshira në terma të ndryshëm të përdorur nga qeveritë e Serbisë dhe Kosovës, si “demarkacioni” ose “rregullimi i kufijve”, gjeti vendin e vet në diskursin e zakonshëm. Ajo u propozua nga dy presidentët – Aleksandar Vuçiç i Serbisë dhe Hashim Thaçi i Kosovës – më së shumti në paraqitjen e tyre në Forumin Evropian Alpbach 2018, më 25 gusht 2018. Edhe pse ideja u kundërshtua fillimisht nga të gjitha vendet më të mëdha perëndimore, tani u bë e pranueshme për shumë njerëz, pasi të dyja Shtetet e Bashkuara dhe BE e bënë të qartë se, ata lejojnë që dy qeveritë të arrijnë një marrëveshje që ata dëshirojnë, duke shprehur në mënyrë të nënkuptuar mbështetjen për një skenar të tillë të ndryshimeve territoriale. Gjermania dhe Mbretëria e Bashkuar mbetën të kundërta me idenë. Ka të paktën tri çështje kryesore kur bëhet fjalë për një marrëveshje të tillë. Së pari, një marrëveshje e tillë do të çonte në njohjen e pavarësisë së Kosovës nga Serbia apo ajo do të vazhdonte politikën e normalizimit të marrëdhënieve pa njohje të plotë? Së dyti, a do të anulojë kjo marrëveshje të gjitha marrëveshjet e arritura në kuadër të dialogut të ndërmjetësuar nga BE ndërmjet Beogradit dhe Prishtinës dhe kërkesat e kapitullit 35 në negociatat e pranimit të Serbisë në BE, apo do të mbahen marrëveshjet ekzistuese, me zbatimin e tyre ende në tryezë? Dhe së treti, cilat territore do të shkëmbeheshin në të vërtetë? Ky bashkim mund të nënkuptojë ndarjen e Kosovës, ku Serbia do të (ri) integrojë të gjitha ose disa nga katër komunat në veri të Kosovës, por gjithashtu mund të përfaqësojë një shkëmbim territorial ku Serbia do të heqë dorë nga disa nga komunat e saj në luginën e Preshevës, pjesë të komunave të Preshevës dhe Bujanocit. Shumica e rekomandimeve nga ky botim do të mbeten të rëndësishme në shumicën e skenarëve që përmbajnë ndryshime territoriale. Megjithëse shumë i konsiderojnë ndryshimet territoriale si një zgjidhje “e lehtë” që do ta bënte më të lehtë që të dy qeveritë të arrijnë një marrëveshje për normalizimin e plotë të marrëdhënieve dhe me shumë mundësi njohjen reciproke, çdo marrëveshje që përmban ndryshime territoriale ende do të duhet të zgjidhë një numër çështjesh, nga mbrojtja e minoriteteve, siguria dhe trashëgimia kulturore, dhe do të ballafaqoheshin me shumë pengesa dhe sfida ligjore. Edhe në skenarin më ekstrem të ndryshimeve territoriale – duke realizuar shkëmbimin e veriut të Kosovës për luginën e Preshevës – do të kishte ende pakica që jetojnë në Serbi dhe Kosovë dhe pjesa më e madhe e komunitetit serb në Kosovë – së bashku me pjesën më të madhe të trashëgimisë kulturore serbe qëndron në jug të lumit Ibër.

Çështje te tjera

Ekziston një numër i madh çështjesh më të vogla, por sigurisht jo të parëndësishme që mund të jenë pjesë e marrëveshjes gjithëpërfshirëse të normalizimit. Para së gjithash, çështjet që lidhen me energjinë dhe telekomunikacionin, të cilat tashmë janë pjesë e kornizës së dialogut Beograd-Prishtinë, mund të mbulohen nga marrëveshja, ose duke konfirmuar marrëveshjet e arritura tashmë ose duke zgjeruar më tej fushën e tyre. Gjithashtu, disa çështje të tjera të rëna dakord në fazat e mëparshme të dialogut, si përfaqësimi rajonal i Kosovës, njohja e diplomave dhe shkëmbimi i oficerëve ndërlidhës, gjithashtu duhet të jenë pjesë e marrëveshjes së normalizimit, meqenëse kushtet e tyre mund të përditësohen për të krijuar zgjidhje afatgjata në vend të masave të përkohshme.

Pozita e komunitetit serb në Kosovë

Trashëgimia Kulturore dhe Pronësia

Çështja e trashëgimisë kulturore në Kosovë paraqet një nga temat që janë larguar gjerësisht në kuadër të Dialogut Beograd-Prishtinë, por që duhet të gjejnë vendin e tyre brenda marrëveshjes ligjërisht detyruese për normalizimin e plotë të marrëdhënieve. Mund të argumentohet se trashëgimia kulturore serbe në Kosovë paraqet një nga çështjet më të rëndësishme për serbët e Kosovës dhe shoqërinë serbe kur bëhet fjalë për rezultatin e procesit të normalizimit. Kosova është shtëpia e shumë vendeve të shenjta që i përkasin Kishës Ortodokse Serbe, të cilat janë si Monumente Mesjetare në Kosovë të listuara në vendin e Trashëgimisë Botërore të UNESKO-s, të përbërë nga katër lokalitete – Manastiri i Graçanicës, Manastiri i Deçanit, Kisha Bogorodica Ljeviška dhe Patriarkana e Pejës. UNESCO i konsideron këto lokalitete të jenë në Serbi, e cila është përgjegjëse për mbrojtjen e tyre. Kjo është arsyeja pse përpjekja e Kosovës për t’u bashkuar me UNESCO në vitin 2015 u kundërshtua fuqishëm nga Serbia dhe mbështetësit e saj, pasi anëtarësimi i Kosovës në UNESCO do t’i japë qeverisë së Kosovës përgjegjësinë për mbrojtjen, restaurimin dhe mirëmbajtjen. Megjithatë, bashkëpunimi ndërmjet strukturave të sigurisë në Serbi dhe Kosovë është ende i pazhvilluar. Pa asnjë marrëveshje dypalëshe mbi bashkëpunimin policor dhe pa anëtarësimin e Kosovës në Interpol, nuk ekziston një bashkëpunim i drejtpërdrejtë midis dy forcave policore. Anëtarësimi i Kosovës në Interpol, që pritet ose para ose pas arritjes së normalizimit të marrëveshjes do të zgjidhë një pjesë të konsiderueshme të problemit në lidhje me bashkëpunimin policor. Megjithatë, duhet të ndiqet me një marrëveshje dypalëshe mbi bashkëpunimin policor, e cila mund të gjendet e përfshirë në marrëveshjen gjithëpërfshirëse të normalizimit. Një temë tjetër e sigurisë që nuk mund të shmanget në marrëveshje është çështja e Forcës së Sigurisë së Kosovës dhe transformimi i saj në Kosovë.

Blerjet deri në 175 euro nuk preken nga tarifa për importet nga Serbia dhe Bosnja

Qeveria e Kosovës ka njoftuar të gjithë qytetarët dhe posaçërisht banorët serbë në pjesën veriore, të cilët po protestojnë pwr tre ditë kundër tarifës doganore, që ta shfrytëzojnë të drejtën ligjore për importin e mallrave nga Serbia dhe Bosnjë e Hercegovina deri në vlerën 175 euro, shumë kjo për të cilën ata nuk detyrohen të paguajnë asnjë tarifë doganore. Që nga vendosja e tarifës 100 për qind për prodhimet e importuara nga Serbia dhe Bosnja, banorët serbë të pjesës veriore të Kosovës kanë protestuar dhe janë ankuar se vendimi i Qeverisë së Kosovës ka vështirësuar furnizimin me produkte të nevojshme për jetë. Megjithatë, vendimi i Qeverisë nuk prek blerjet që qytetarët i bëjnë për nevojat e veta deri në shumën 175 euro, që zbatohet edhe për blerjet nga vendet e tjera, por prek vetëm importet e produkteve me origjinë nga Serbia dhe Bosnja për qëllime tregtare. Në veri të Kosovës, disa qytetarë serbë thonë se rezervat e mallrave kanë filluar t’iu shpenzohen. Ndërkaq, në protestat e kësaj jave, qytetarët serbë në Mitrovicën Veriore mbanin në duar pankarta ku shkruhej: “Fëmijët tanë janë të uritur”. Dyqanet në Mitrovicën e Veriut kryesisht janë të furnizuara me produkte nga rezerva, por tregtarët thonë se ato mund të zgjasin vetëm për një kohë të caktuar. Dragan Nedeljkoviq, biznesmen nga Zveçani, thotë se ai tash për tash ka rezerva, por që ato dita-ditës, sipas tij, po harxhohen. Ai tregon se çmimet në përgjithësi nuk janë rritur, duke përjashtuar qumështin, miellin dhe disa artikuj të tjerë, të cilët ishin shtrenjtuar pas vendimit fillestar për taksën prej 10 për qind. “Nëse vazhdohet siç po premtojnë, atëherë do të ketë probleme sepse rezervat po harxhohen. Furnizimin e kemi ndoshta deri në fund të dhjetorit”, tha ai. Ndërkaq, Mirosllavi, një banor nga Mitrovica Veriore thotë se aktualisht gjendja nuk është alarmante, por pret që Prishtina do ta tërheqë vendimin për tarifat. “Çka të bëjmë, duhet të gjendemi disi. Tash për tash ende kemi produkte, por mund të përkeqësohet gjendja. Duam që të kthehet gjendja normale”, tha ai. Pas konfuzionit të shkaktuar që nga vendosja e taksës doganore 100 për qind për produktet nga Serbia dhe Bosnja, Qeveria e Kosovës përmes një deklarate kishte sqaruar se masa nuk ishte e drejtuar kundër qytetarëve serbë të Kosovës. Naim Huruglica, ish-drejtor i Doganës së Kosovës, thotë se bazuar në të ardhurat mujore në Kosovë, vlera prej 175 euro, vlerësohet e mjaftueshme për blerjet nga jashtë që realizojnë qytetarët. Ai sqaron se në bazë të Kodit Doganor dhe Akcizave të Kosovës, i cili zbatohet që nga viti 2008, mallrat që barten në bagazhin personal të udhëtarëve që vijnë nga një shtet tjetër, iu lejohet lirimi nga detyrimet e importit nëse nuk kalojnë vlerën prej 175 euro, por me kushtin që ato importe nuk janë të natyrës tregtare. Kjo vlen për të gjithë qytetarët e Kosovës, pavarësisht nacionalitetit apo shtetësisë. “Nëse një qytetar bën përpjekje që të kalojë deri në 20 herë në ditë me blerje deri në 175 euro, atëherë zgjohet dyshimi se kjo po bëhet për tregti apo gjëra tjera”, tha Huruglica, duke sqaruar se për këso raste, zyrtarët doganorë mund të aplikojnë edhe masën e taksës. Nga përvoja e tij si drejtor i Doganës së Kosovës, Huruglica thotë se qytetarët të cilët jetojnë në afërsi të kufirit më Serbinë, qoftë në pjesën veriore apo jugore të Kosovës, zakonisht e kanë shfrytëzuar mundësinë e importit të produkteve për nevoja familjare pa paguar detyrimet doganore. Sipas tij, shumica e qytetarëve të nacionalitetit serb që jetojnë në afërsi të kufirit me Serbinë, kryesisht shfrytëzojnë një ditë tregu në Serbi për furnizime atje. Përveç mallrave që barten përmes bagazhit të veturës, konform ligjeve në fuqi të Kosovës, mallrat me tarifë zero janë edhe donacionet. Kjo nënkupton donacionet për kisha dhe objektet fetare; misionet diplomatike ose konsullore që janë për përdorim zyrtar. Po ashtu, të liruara nga tatimet janë dërgesat për KFOR-in dhe EULEX-in dhe importet specifike të mallrave për të cilat Qeveria e Kosovës vendosë se duhet të përdoren për qëllime humanitare dhe që nuk janë për shitje e konsumim në Kosovë

Në një analizë të shkruar ekskluzivisht për Gazeta Shqiptare, ai sqaron se merret vetëm me konceptin (pra jo me detajet që u takojnë ekspertëve). Akademiku thotë se ideja ka qenë e intelektualëve më parë se të bëhej e politikës dhe se në bisedime duhet përjashtuar Aleksandër Vuçiqi për shkak të lidhjeve të tij me Sheshelin.

“Shkëmbimi i territoreve të sipërthëna, i arritur në paqe, me Marrëveshje midis shqiptarëve dhe serbëve, me pajtimin në fund të faktorëve ndërkombëtarë, me pajtimin e SHBA-së dhe të BE-së, do ta bënte më të madhe se ç’është sot mundësinë politike, kombëtare e ndërkombëtare, për zgjidhjen përfundimtare, historike, të çështjes së Kosovës: për Bashkimin e Kosovës me Shqipërinë”, thekson Qosja.

Ai rendit 9 porosi për bisedimet ku si fillim hyhet si të barabartë. Nga çështjet e hershme historike, te herët kur historia e bisedimet kanë çaluar, profesori thotë se do të duhej një marrëveshje që u vlen edhe atyre që nuk jetojnë më e edhe atyre që nuk kanë lindur ende.

Në vazhdim, teksti i plotë i Rexhep Qosjes.

Ideja e shkëmbimit të territoreve mes Kosovës dhe Serbisë, e bërë publike shumë vite më parë, por e përditësuar dy muajt e fundit, tashmë është ngritur në nivelin e çështjes për të cilën po flitet në gjithë hapësirën shqiptare, madje edhe në diasporë. Çështja e shkëmbimit të territoreve është çështje, çështje politike e kombëtare e madhe, sepse është çështje që i përket tërësisë territoriale të Kosovës, tërësisë territoriale të Serbisë dhe, rrjedhimisht, qëndrueshmërisë në rajon, para së gjithash në rajonin e të ashtuquajturit Ballkanit Perëndimor.

Megjithëse çështja e shkëmbimit të territoreve ende nuk është bërë çështje e bisedimeve, për të e kanë quajtur të nevojshme, dhe të arsyeshme, ta thonë mendimin e tyre institucione shtetërore të Kosovës e të Shqipërisë, struktura drejtuese të partive politike në Kosovë, të partive politike në Shqipëri, të partive politike shqiptare në Maqedoni, në Mal të Zi, në Luginë të Preshevës e në diasporë, mandej, intelektualë, studiues shkencorë, shkrimtarë dhe qytetarë të zakonshëm.

Për dallim prej institucioneve dhe vetjeve disa prej të cilëve merren edhe me përpjesëtimin e me përmbajtjen, domethënë me vetë projektin e shkëmbimit të territoreve, unë në këtë mes merrem vetëm e vetëm me konceptin, vetëm me çështjen e shkëmbimit të territoreve, i vetëdijshëm se përpjesëtimin e përmbajtjen e saj duhet ta përcaktojnë ekspertët e të dy palëve në bisedime.

Është e kuptueshme që prej gjithë këtyre institucioneve, gjithë këtyre drejtuesve të partive, gjithë këtyre intelektualëve dhe qytetarëve të zakonshëm të jenë dëgjuar mendime të ndryshme për shkëmbimin e territoreve, shpesh ndërsjellshëm plotësisht të mospajtueshme.

Ndër këto mendime ndërsjellshëm plotësisht të mospajtueshme mbizotërojnë, ndërkaq, mendimet e atyre institucioneve, atyre drejtuesve të partive politike, të atyre intelektualëve dhe të atyre qytetarëve të zakonshëm, që shkëmbimin e territoreve e mohojnë, duke e quajtur kundërkombëtar dhe të rrezikshëm për rajonin apo, madje, edhe më gjerë!

Nuk ka dyshim se autorët e këtyre mendimeve mbizotëruese kundër shkëmbimit të territoreve nxituan t’i shpërfillin shprehjet pothuaj mirëkuptuese ndaj lëvizjes së kufijve, domethënë ndaj shkëmbimit të territoreve mes Kosovës e Serbisë, që u dëgjuan nga figura të larta politike e shtetërore në administratën e SHBA-së e të disa vendeve të BE-së dhe në administratën e jashtë administratës së disa vendeve të tjera në botë, të cilat, ç’është e vërteta, më shpesh se mendime individuale ishin mendime zyrtare.

Nuk është e vështirë të vërehet se në deklarimet institucionale dhe individuale për shkëmbimin e territoreve, si edhe në gjykimet tona në lidhje me çështje të mëdha kombëtare, shoqërore, ekonomike e të tjera në përgjithësi, ndikim përcaktues ushtrojnë përkatësitë partiake, përkushtimet ndaj këtyre a atyre faktorëve ndërkombëtarë, përkushtimet pushtetore, formimi kulturor dhe informimi i përgjithshëm i të deklaruarve.

Çështja e shkëmbimit të territoreve mes Kosovës dhe Serbisë është çështje që, ndoshta, ndoshta mund të shtrohet në bisedimet mes shqiptarëve dhe serbëve në Bruksel dhe, si e thonë disa nga vëzhguesit e tyre, mund të shtrohet në mënyrë demagogjike prej kryetarit të Serbisë, Aleksandar Vuçiq, mund të shtrohet kur e kur edhe mistifikueshëm prej kryetarit të Kosovës, Hashim Thaçi, dhe mund të shtrohet qartë prej përfaqësueses së BE-së në këto bisedime, Federika Mogerini.

Si u pa, në këtë shumësi pikëpamjesh tona për çështjen e shkëmbimit të territoreve u shprehën edhe disa paqartësi kuptimore dhe nocionore. Në një sërë rastesh çështja e shkëmbimit të territoreve u mbulua me togfjalëshit korrigjim i kufijve, lëvizje e kufijve apo, madje, dhe ndarje e Kosovës. Keqkuptim të veçantë të çështjes së shkëmbimit të territoreve përfaqëson togfjalëshi ndarje e Kosovës. Me këtë togfjalësh në disa raste synohet zhvlerësimi i skajshëm i çështjes së shkëmbimit të territoreve, i korrigjimit të kufijve, i lëvizjes së kufijve, që në asnjë rast nuk kanë qëllimin, prandaj as kuptimin e ndarjes së Kosovës.

Të gjithë ata që sadopak e dinë historinë e çështjes së Kosovës dhe të gjithë ata që qoftë si njerëz politikë qoftë si intelektualë janë marrë dikur me këtë çështje e dinë se farkues të idesë së ndarjes së Kosovës ishte politikani dhe shkrimtari serb, Dobrica Qosiq, me mirëkuptimin frymëzues të ish-ambasadorit amerikan në Beograd, Uoren Cimerman. Meqenëse Dobrica Qosiqi dhe politikanët e intelektualët serbë e synonin dhe e dëshironin ndarjen e Kosovës, është e kuptueshme pse shkëmbimi i territoreve, atëherë prej meje dhe më vonë prej ndonjë intelektuali tonë tjetër, i shprehur me togfjalëshin nocionor lëvizje e kufirit verior, nuk ishte dhe nuk mund të ishte ide e tyre – e serbëve në asnjë rast. Jo. Ideja e shkëmbimit të territoreve, koncepti i shkëmbimit të territoreve tashmë i ngritur në nivelin e çështjes, ishte, pra, ide e jona, e disa intelektualëve tonë, të cilët me të e mohonin idenë e ndarjes së Kosovës. Edhe me këtë ide, me idenë e shkëmbimit të territoreve atëherë në të vërtetë mbrohej ideja e tërësisë etnike dhe historike shqiptare të Kosovës me Luginën e Preshevës dhe mbrohej, sepse Kosovës i merrej territor, por dhe më shumë i bashkohej territor.

E trajtuar në shkrimet e mia disa herë edhe pas luftës, kjo çështje do sjellë reagime mospajtuese të vrazhda, plot atdhetarizëm mëhalle, sidomos pas artikullit tim të botuar në muajin janar të vitit 2017.

Nuk është e çuditshme, prandaj, pse kundër çështjes së shkëmbimit të territoreve ishin atëherë dhe janë sot bartësit e përbetuar të nacionalizmit serbomadh: Kisha Pravosllave Serbe në Serbi, në Bosnjë e Hercegovinë, në Kroaci, kudo në Ballkan dhe Kisha Pravosllave Serbe në SHBA, mandej intelektualët nacionalistë serbë në institucione të ndryshme të arsimit, të shkencës e të kulturës si dhe gati të gjitha partitë opozitare në Serbi.

Për idenë e shkëmbimit të territoreve sot në Serbi deklarohen kur qartë e kur mistifikueshëm kryetari i Serbisë dhe kryetar i Partisë më të madhe serbe, Partia Përparimtare Serbe, Aleksandar Vuçiq me partinë e tij, me qeverinë dhe me shumicën në Kuvendin e Serbisë. Dhe, deklarohen me shpresën se ashtu e sigurojnë përkrahjen e Bashkimit Evropian, që po i përkrah stabilokracitë autoritare në shumicën e vendeve ish komuniste, posaçërisht në Serbi e në Kosovë!

Shumësia e deklarimeve tona institucionale, partiake e individuale, kundër shkëmbimit të territoreve midis Kosovës e Serbisë në të vërtetë e tregon deshëm s’deshëm gjendjen e pamerenduar të politikës sonë të sotme në përgjithësi. Gjendja e mosmerenduar, në të vërtetë e diletantizuar e politikës sonë shtetërore është aq shumë e përmbysur saqë kryetari i shtetit flet për korrigjim të kufirit (pa guximin moral që ta quajë shkëmbim të territoreve çka ai korrigjim edhe është), kurse kryeministri atë korrigjim e quan hyrje në luftë!

Në institucionet politike e shtetërore dhe në mendjet e atyre që vendosin sot në emrin e Kosovës edhe për çështje madhore siç janë bisedimet me pushtuesin njëshekullor të Kosovës me dashje a pa dashje ende nuk dihet edhe çka do të duhej të dihej, nuk bëhet e thuhet edhe çka do të duhej të bëhej e të thuhej dhe bëhet e thuhet edhe çka nuk do të duhej të bëhej e të thuhej.

Çka do të duhej të dihej në këto institucione dhe çka do të duhej të dihej prej këtyre përfaqësuesve politikë e shtetërorë të popullit shqiptar të Kosovës e, si po shihet, ende nuk dihet apo nuk shihet se dihet!

1.Do të duhej të dihej se sot midis të pushtuarit dhe pushtuesit njëshekullor, domethënë midis shqiptarëve si të pushtuar dhe serbëve si pushtues të Kosovës gjatë, gati një shekulli, nuk bëhet dialog, por bëhen bisedime, bisedime zyrtare, shtetërore, politike e diplomatike. Për çështje madhore siç janë liria e pavarësia, siç janë kufijtë, siç është mëvetësia e shtetit nuk bëhet dialog po bëhen bisedime zyrtare, shtetërore, politike e diplomatike. E shkencore. E jo dialogë. Duke i quajtur dialog e jo bisedime, bisedimet zyrtare, shtetërore mes shtetit të Kosovës dhe shtetit të Serbisë pjesëmarrësit e Kosovës në atë dialog në thelb po e degradojnë statusin shtetëror të Kosovës! Edhe në qoftë se një emërtim i tillë – dialog i bisedimeve u kërkohet prej tjetërkujt ata nuk do të duhej ta pranojnë!

2.Do të duhej të dihej se prej Kongresit të Berlinit, në të cilin do të vendosej rend i ri botëror, para së gjithash evropian, fizionominë politike e shtetërore të Ballkanit e përcaktonin fuqitë e mëdha evropiane: Britania e Madhe, Franca, Rusia, Gjermania, Italia. Prej Konferencës së Paqes në Paris në vitin 1919 në përcaktimin e fizionomisë politike e shtetërore të Ballkanit do të marrin pjesë me rol vendimtar edhe Shtetet e Bashkuara të Amerikës.

Gjithashtu, do të duhej të dihej se fuqitë e mëdha, varësisht prej rastit e çastit, kur më pak e kur më shumë i kanë lëvizur dhe mund t’i lëvizin parimet e kriteret në bazë të të cilave e kanë caktuar dhe mund ta caktojnë fizionominë politikë e shtetërore të Ballkanit a hapësirave të tjera.

3.Fuqitë e mëdha politike dhe botërore, me institucionet e sotme botërore të mbisunduara prej tyre, tashmë gjithnjë e më shpesh të quajtura faktorë ndërkombëtarë, kur më drejtpërdrejt e kur më ndërmjetueshëm i mbikëqyrin apo, madje, i përcaktojnë bisedimet midis popujve e shteteve të konfliktuara, apo të papajtuara, që ende nuk i kanë zgjidhur të gjitha çështjet e tyre politike e shtetërore. Këta faktorë zakonisht nuk lejojnë që në bisedimet e mbikëqyrura apo, madje, të përcaktuara prej tyre njërës palë t’i dhurohen të gjitha, kurse tjetrës asgjë! Ato kur më pak e kur më shumë kujdesen, herë sinqerisht e herë trekatërfytyrshëm, që ato bisedime të sjellin zgjidhje të baraspeshuara midis tyre.

4.Fuqitë e mëdha botërore, në të vërtetë faktorët ndërkombëtarë që i mbikëqyrin apo, madje, i përcaktojnë ato bisedime midis popujve e shteteve, zakonisht, nuk e kundërshtojnë fushas marrëveshjen që në mënyrë paqësore e arrijnë dy palët në bisedime dhe nuk e kundërshtojnë ashtu edhe në qoftë se ajo marrëveshje arrihet në sajë të disa zgjidhjeve që nuk janë në pajtim me ndonjë parim të politikës së tyre ndërkombëtare, siç janë, fjala vjen, korrigjimi i kufijve, lëvizja e kufijve, shkëmbimi i territoreve, apo, madje, siç ka ndodhur mes dy luftërave botërore, zhvendosja vullnetare e pjesëve të popullsisë. Veprojnë kështu faktorët ndërkombëtarë në radhë të parë për arsye se mospajtimi me marrëveshjen që e arrijnë në mënyrë paqësore dy popuj, dy shtete, do të thotë përzierje në punët e tyre të brendshme, në të vërtetë cenim i sovranitetit të tyre politik e shtetëror, që, megjithatë, siç po shohim orë e çast në Kosovë, e cenojnë me heshtje e brohoritje!

5.Në bisedimet zyrtare shtetërore, politike e diplomatike midis dy popujve, dy shteteve, siç janë bisedimet e sotme midis Kosovës dhe Serbisë për çështje madhore politike e kombëtare zakonisht nuk shkohet me mendje dogmatike, nuk shkohet me një qëndrim. Në bisedimet për çështje të tilla madhore zakonisht shkohet me dy versione të të njëjtit qëndrim apo, madje, edhe me një qëndrim të quajtur alternativ. Përfaqësuesit e Kosovës në bisedimet e tanishme me përfaqësuesit e Serbisë e mohojnë pothuaj plotësisht këtë praktikë dhe e mohojnë, sepse nuk e njohin a nuk duan ta njohin përvojën e shteteve me tradita të mëdha shtetërore, diplomatike, bisedimore në përgjithësi.

6.Në bisedimet zyrtare, shtetërore, politike e diplomatike, midis popujve e shteteve, siç janë bisedimet për çështje madhore mes Kosovës dhe Serbisë, zakonisht nuk flitet me kategori folklorike e romantike dhe nuk flitet me kategori të tilla sepse ato janë kategori të fëmijërisë së kulturës politike e shtetërore. E përfaqësuesit e Kosovës në bisedimet zyrtare, shtetërore, politike, me përfaqësuesit e Serbisë dhe të shteteve të tjera ndodh të flasin pikërisht me kategoritë e tilla! Paraqitjet e tyre politike romantike e folklorike të shpeshtën e herëve përmbajnë qëllimin e mashtrimit të opinionit vendor.

Romantizmi dhe folklorizmi i tyre bëhet trumbetues posaçërisht pas cikleve të bisedimeve kur duan ta bëjnë me dije opinionin vendor për sukseset e tyre të sotme e të ardhshme bisedimore. Në raste të këtilla ata u thonë dëgjuesve të tyre se marrëveshja me Serbinë doemos do t’i sjellë Kosovës vendin në Organizatën e Kombeve të Bashkuara, thuajse pajtimi i Serbisë për t’u bërë shteti i Kosovës anëtar në OKB na qenka më i rëndësishëm se njohja prej 115 shteteve! Ata nuk e dinë apo nuk duan ta dinë se vendi i Kosovës në OKB më shumë se prej kujtdo tjetër varet prej pajtimit të Rusisë dhe të Kinës, të cilat kanë të drejtën e vetos në Këshillin e Sigurimit të kësaj organizate.

Edhe më trumbetueshëm ky folklorizëm politik shprehet në deklaratat aq shpesh të përsëritura për bashkimin e Luginës së Preshevës me Kosovën pa treguar se ky bashkim mund të realizohet vetëm duke iu dhënë Serbisë pjesë e Veriut të Kosovës me shumicën serbe. Është politikisht dhe moralisht e palejueshme të mashtrohet dhe të nënçmohet mendja jonë politike me deklarata të këtilla diletante mashtruese!

7.Në bisedimet zyrtare, shtetërore, politike e diplomatike midis popujve e shteteve, siç janë bisedimet e tanishme midis Kosovës dhe Serbisë, zakonisht duhet të njihet në tërësi jetëshkrimi politik i pjesëmarrësve, në mënyrë të veçantë, i kryepjesëmarrësit të palës tjetër në këto bisedime. Po të pajiseshin me të dhënat e duhura prej fillimit të bisedimeve për jetëshkrimin politik të kryepërfaqësuesit të Serbisë në bisedime, Aleksandër Vuçiqit, përfaqësuesit e Kosovës do të duhej ta “kushtëzonin” pjesëmarrjen në bisedime me largimin e tij. Dhe, do të duhej ta “kushtëzonin” pjesëmarrjen e tyre në bisedime me largimin e tij për shkak se ai ishte zyrtar i lartë në Partinë Radikale Serbe si parti shoviniste e Vojisllav Sheshelit, për shkak se ai ishte zyrtar i lartë në qeverinë e Millosheviqit, e cila, përpos të tjerash, ka bërë dhe zhvendosjen e dhunshme të gati gjysmës së shqiptarëve të Kosovës në gjysmën e parë të vitit 1999, për shkak se ai ishte ithtar i qëndrimit politik, partiak e shtetëror të Vojisllav Sheshelit për dëbimin e shqiptarëve përtej Bjeshkëve të Nemuna dhe, më në fund, për shkak se ai ishte bashkëveprues politik në gjenocidin e Srebrenicës ndaj myslimanëve të Bosnjës. Mbas deklaratës zyrtare të qeverisë së Serbisë në të cilën thuhej se delegacioni serb nuk i pranon bisedimet me delegacionin shqiptar të kryesuar prej nënkryeministrit të Kosovës, Fatmir Limaj, pjesëmarrja e përfaqësuesve të Kosovës në ato bisedime me delegacionin serb të kryesuar prej Aleksandër Vuçiqit bëhet plotësisht e palejueshme politikisht, moralisht dhe kombëtarisht.

8. Përfaqësuesit e Kosovës në bisedimet e tanishme me përfaqësuesit e Serbisë do të duhet ta dinë se, siç na mëson historia, asnjë rend botëror s’është i gjithmonshëm: çdo rend botëror më herët a më vonë zëvendësohet prej një rendi tjetër botëror. Rendi i sotëm botëror, i bazuar në të drejtat e njeriut, është rend botëror si i dhuruar prej Perëndisë për ne shqiptarët. Por nuk do të duhej të harrojmë se edhe ky rend botëror do të ketë një fund dhe dikur do të jetë i zëvendësuar prej një rendi tjetër botëror. Mjerisht askush prej nesh sot s’mund ta thotë me siguri nëse ai rend tjetër botëror do të jetë i fatshëm a fatkeq për ne. Por ne, si popull, si popull tani me dy shtete nuk guxojmë të mos mendojmë edhe për këtë mundësi të dytë.

9. Përfaqësuesit e Kosovës në bisedimet e tanishme me përfaqësuesit e Serbisë do të duhej të dinë se edhe më tej, shumë, shumë serbë, në të vërtetë, numri më i madh i tyre, besojnë në mitologjinë mesjetare serbe. Ata besojnë se historia e Kishës Pravosllave Serbë në Kosovë është histori 800-vjeçare! Ata besojnë se Prizreni ishte kryeqyteti i Perandorisë së Car Dushanit! Ata besojnë se Kosova është burimi shpirtëror i serbëve! Ata besojnë se Kosova me historinë dhe traditat e saj përcakton identitetin shpirtëror serb! Kjo pseudomitologji është përmbajtje e shkrimeve të një vargu studiuesish, shkrimtarësh e intelektualësh të tjerë serbë sot, që kundërshtojnë me gjuhë gjoja shkencore, në të vërtetë euforike, çdo ide për pajtimin me shkëmbim territoresh e me pavarësinë e Kosovës. Ata e përsërisin mendimin e kryetarit të dikurshëm grek Karamanlis, i cili në një rast i paska thënë Dobrica Qosiqit: “Asgjë s’mund të bëni sot për Kosovën, sepse të gjithë janë kundër jush; duhet të prisni kohë tjetër që doemos do të vijë”!

Mund të supozohet se informimi i përfaqësuesve të Kosovës në bisedimet zyrtare, shtetërore, politike e diplomatike, me përfaqësuesit e Serbisë në Bruksel për idetë dhe domethëniet politike, diplomatike, shtetërore të përmbajtura në pikat e sipërthëna nuk do të ishte i pafrytshëm për ta. Nuk ka dyshim se shpjegimet e sipërthëna sjellin bindjen se shkëmbimi i territoreve s’do parë e trajtuar siç po e trajtojnë kundërshtarët e tij.

Nuk e quaj mençuri zgjidhjen e hamendësuar të konfliktit të gjatë historik shqiptaro-serb me arnime të përkohshme! E quaj mençuri politike e historike zgjidhjen e këtij konflikti me zgjidhje të përhershme, me zgjidhje historike, që nënkupton shkëmbimi i territoreve, i shfaqur si gjasë pothuaj e papritur sot, për brezin tonë.

Dijet që janë mbledhur në mendimoren tonë kombëtare për historinë e çështjes së Kosovës dhe çështjes shqiptare në përgjithësi, dijet që janë mbledhur në mendimoren tonë kombëtare për historinë e Serbisë e për pseudomitologjinë e saj mesjetare që, megjithatë, përbën përcaktuesin e gjendjes shpirtërore e kulturore serbe, dijet që do të duhej të kishim për rolin e Kishës Pravosllave Serbe në politikën dhe në jetën kombëtare, shtetërore, politike e kulturore serbe gjatë historisë e sot dhe, pashmangshëm, mendimet e pandalshme që ne, brezi i sotëm, duhet t’i kemi për ardhmërinë e qetë dhe të sigurt të pasardhësve tonë, pa dhembjet e tragjeditë tona të deritanishme – të gjitha këto më bëjnë të besoj se shkëmbimi i territoreve: i Veriut të Mitrovicës, natyrisht, pa objektet vitale për zhvillimin e Kosovës, me Luginën e Preshevës (Preshevë, Bujanoc e Medvegjë) do të ishte zgjidhja politike, shtetërore e kombëtare, domethënë do të ishte zgjidhja historike e çështjes së marrëdhënieve të Kosovës me Serbinë.

Të përsëris, brezi ynë i sotëm s’ka të drejtë morale të mendojë për përfundimin e bisedimeve me Serbinë pa menduar për ardhmërinë e pasardhësve tonë. E do të mendojmë si duhet për ardhmërinë e pasardhësve tonë në qoftë se do ta kemi në mendje atë urtësinë e mendimtarit të madh evropian i cili ka thënë: “Shteti është bashkëpronë e të gjallëve, e të vdekurve dhe e të palindurve ende”. Domethënë: Shteti është i atyre që kanë jetuar, por nuk janë më të gjallë, i atyre që sot jetojnë në të dhe i atyre që do të jetojnë pas nesh në tê, domethënë i pasardhësve tonë.

Tradita politike e historike jo vetëm evropiane dhe mendimi i menduar historik, objektiv, na thonë se nuk është shkëmbimi i territoreve, në këtë mes i territoreve të sipërthënë, i arritur në mënyrë paqësore, me marrëveshje midis dy palëve, çështje që sjell luftë. Jo. Dhe, jo. Marrëveshjet paqësore, që arrihen me marrëveshje midis palëve në konflikt apo ende të papajtuara, nuk sjellin luftë; luftë mund të sjellin marrëveshjet e pranuara nën trysni: nën trysninë e faktorëve të brendshëm apo të jashtëm.

Shkëmbimi i territoreve të sipërthëna midis Kosovës dhe Serbisë do të mënjanonte prej së tashmes së Kosovës të gjitha ato kërkesa dhe pengesa të Serbisë dhe të strukturave serbe në Kosovë, që po e pengojnë Kosovën të bëhet shtet funksional.

Shkëmbimi i territoreve të sipërthëna do të mënjanonte prej historisë së Kosovës dhe historisë shqiptare në përgjithësi të papriturat e mundshme, kur më pak e kur më shumë kundërvepruese, që përmban Bashkësia e Komunave Serbe në Kosovë, që me politikën dhe me veprimtarinë e saj, të paraparë e të paparaparë, përbën faktorin e forcimit të rolit të serbëve në Kosovë, e përmes tyre të forcimit të rolit politik edhe të Serbisë në Kosovë e në rajon – të forcimit me përbërje e qëllime të paparashikueshme prej strukturave politike e shtetërore të Kosovës sot!

Rrjedhimisht shkëmbimi i territoreve në mënyrë paqësore, me Marrëveshje, midis Kosovës dhe Serbisë mund të shpresohet, e përsëris, mund të shpresohet, sado kurrë me siguri të qindpërqintë, se sjell paqe midis këtyre shteteve dhe popujve të tyre, paqe të përtashme dhe paqe historike. Marrëveshja e tillë, e realizuar me shkëmbim të territoreve, realisht do të duhej ta bënte të pamundshme, me të gjitha pikëpamjet të pamundshme, rilindjen, në të vërtetë vampirizimin e pasojave të pseudomitologjisë serbe në Kosovë. Kjo, ndërkaq, nuk mund të thuhet për marrëveshje të tjera, të arritura me arnime, me pajtime e çpajtime të tjera!

Nuk mund të mos supozohet sadopak, ndërkaq, se roli i tillë historik i shkëmbimit të territoreve e ka shtuar numrin e zyrtarëve të sotëm dhe të mëparshëm politikë e shtetërorë në SHBA-të dhe në BE-në dhe në disa vende të tjera, që janë shprehur në favor të shkëmbimit të territoreve mes Kosovës e Serbisë.

Dhe, në fund, le të thuhet haptas e qartë edhe ky mendim që mund t’i hidhërojë feudalët politikë e intelektualë në Kosovë sot:

Shkëmbimi i territoreve të sipërthëna, i arritur në paqe, me Marrëveshje midis shqiptarëve dhe serbëve, me pajtimin në fund të faktorëve ndërkombëtarë, me pajtimin e SHBA-së dhe të BE-së, do ta bënte më të madhe se ç’është sot mundësinë politike, kombëtare e ndërkombëtare, për zgjidhjen përfundimtare, historike, të çështjes së Kosovës: për Bashkimin e Kosovës me Shqipërinë.

Ashtu qoftë!

Si qdo herë për festën e 28 Nëntorit fshati Konçul vieshet si vendbanimi i parë me flamuj Kuq e zi në Luginë

Por kjo nuk po ndodhë sot pasi që fshatin Konçul e kan blinduar forcat e shumta të Policis dhe Xhandarmëries Serbe, që po patrollojn dhe po dyshohet se pikërisht ky është problemi për të bllokuar vendosjen e flamujve Shqiptarë në vendbanime, thuhet nga raportimet e banorëve për mediumin BujanociNet.

Banorët kan shprehur shqetësimin e tyre disa nga ta i kan thën redaksis se vetëm në kohë të luftërave të fundit kan qen kështu të blinduar nga forcat e shumta Serbe, ata i bëjn thirrje institucioneve shtetërore dhe institucioneve lokale, dhe ambasadorit të OSBE-së të cilat ndodhen në Bujanoc që të ngrisin këtë problem pasi që banorët po ndihen të rrezikuar nga forcat e shumta të cilat kan rrethuar Konçulin, ata për mediumin tonë kan thënë se forcat Serbe po patrollojn fshatin./Foto: ilustrim (blogspot.com) patrollime policore në Çukark të Preshevës

Vuk Jeremiq, kreu i Partisë Popullore, ish ministër i Punëve të Jashtme të Serbisë, më dha informacione nga qarqet diplomatike se negociatat ndërmjet Vuçiq dhe Thaçit rreth korrigjimit të kufijve kanë hyrë në fazën përfundimtare. Ne nuk po flasim më për politikën, por për fatin e Bujanocit, raporton për Portalin Bujanovaçke, Sasha Arsiq, koordinatori i kësaj partie për rrethin e Pçinjit dhe Jablanicës, pas takimit të djeshëm rajonal të partisë dhe tribunës opozitare Aleanca për Serbinë në Leskoc.

Sipas të njëjtave burime Arsiq pohon, gjithnjë duke iu referuar shefit të tij Jeremiq, se ekziston një dokument prej 60 faqesh mbi detajet e demarkacionit, dmth. korrigjimit të territoreve të negociuara midis presidentëve të Serbisë dhe Kosovës:

– Ka arritur në faqen e 40-të të këtij dokumenti dhe shumë detaje janë harmonizuar. Ka qenë diskutabile se kujt do t’i takoj autostrada dhe paraprakisht janë dakorduar që ajo të mbetet në Serbi, por lehtë mund të ndodhë që në një mëngjes të ardhshëm ne në Bujanoc të zgjohemi në Kosovë, sepse më nuk diskutohet për bashkimin e vendbanimeve kufitare, veç i gjithë qyteti, si edhe Presheva, argumenton Arsiq, për Portalin Bujanovaçke. Gjithashtu, në këtë takim të Leskocit, është biseduar edhe për taksën 100 për qind të Qeverisë së Kosovës, ndaj produkteve të importuara nga Serbia.

– Nga 10 deputetët e Listës Serbe, e cila është e afërt me partinë presidentit Vuçiq, varet Qeveria e Ramush Haradinajt. Ata, që nesër mund ta rrëzojnë qeverinë, nëse nuk u përgjigjet pozicioni në të njëjtën qeveri për zbatimin e taksës, thotë Arsiq, për Portalin Bujanovaçke, të cilën e transmetojnë edhe mediumet e tjera në Serbi.

Çdo vit në shkollën “Ibrahim Kelmendi”, në Preshevë ka 100 nxënës më pak që vijojnë mësimin. Edhe pse nuk ka shifra të sakta se sa banorë gjatë vitit janë shpërngulur nga vendi, Presheva është në rrezik të bëhet Çamëri e dytë.

Banorë të kësaj komune fajësojnë qeverisjen, duke shtuar se varfëria e madhe, po i shtyn ata që ta lënë vendin.

Sevdie Halimi, këtë vit shkollor e nisi me mungesën e pesë nxënësve të saj. Këta nxënës kishin lënë në gjysmë, mësimet, kishin lënë edhe shokët e shoqet e bankës për të emigruar në shtetet e Evropës. E për këtë mësuesja Sevdije thotë se e ka shumë të vështirë.

Numri i nxënësve në shkollën “Ibrahim Kelmendi”, në Preshevë, sa vjen e ulet. Një gjë të tillë pohon edhe vet drejtoresha e kësaj shkolle, Besa Sahiti, ku thotë se vetëm gjatë këtij viti kishin 100 nxënës më pak.

Edhe pse sipas kryetarit të komunës së Preshevës nuk ka shifra të sakta se sa njerëz kanë migruar kohëve të fundit, ai thotë se është vërejtur se ky vend është duke u boshatisur.

Sipas tij, bazamenti ekonomik është mënyra më e mirë që të rinjtë mos ta lënë këtë vend.

Besim Saqipi, banor në komunën e Preshevës thotë se varfëria në vend është shkas për emigrimet.

Ndërsa, Nehat Zylfiju, 71 vjeçar thotë se vendi nuk duhet lënë, mirëpo banorët e këtij vendi po detyrohen për shkak të kushteve të rënda.

Të njëjtin mendim nuk e ndan Jetish Kurtishi.

Sipas tij, shteti nuk po i do banorët e Preshevës, dhe për atë ai sugjeron që të gjithë ta lëshojnë vendin.